Salvato in:
| Autori principali: | , , |
|---|---|
| Natura: | Recurso digital |
| Lingua: | uzbeco |
| Pubblicazione: |
Zenodo
2025
|
| Soggetti: | |
| Accesso online: | https://doi.org/10.5281/zenodo.14872256 |
| Tags: |
Aggiungi Tag
Nessun Tag, puoi essere il primo ad aggiungerne!!
|
Sommario:
- <p><strong><span>XORAZM VILOYATI SHAROITIDA NOK KO‘CHATLARINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI TAKOMILLASHTIRISH</span></strong></p> <p><strong><span>Kirish</span></strong><strong><span>. </span></strong><span>Payvandtaglarni kuzlari<span> </span>urug‘li<span> </span>payvandtagga<span> </span>ulanib<span> </span>ko‘paytirilib,<span> </span>bunda<span> </span>har<span> </span>bir<span> </span>ulangan<span> </span>kuzdan<span> </span>payvandtag<span> </span>ona<span> </span>bog‘i<span> </span>uchun<span> </span>tupni kosil kilish mumkin. Bu usulni B.G.Mataganov tavsiya etgan.</span></p> <p><span>Urugdan<span> </span>ekilgan ko‘chatlar dalada<span> </span>avgust<span> </span>oyida payvand ulanadi.<span> </span>Payvandtag nikolarini ildiz bo‘g‘izi 5-6 sm qilib ochiladi va iloji boricha pastrok qilib,<span> </span>yovvoyi bachki novdalarni kamrok xosil kilish maksadida, niholning ikkala tomoniga payvandtagni ikkita kuzi ulanadi.</span></p> <p><span>Keyingi<span> </span>yilning<span> </span>erta<span> </span>bahorida<span> </span>nixollarning<span> </span>ustki qismi ulangan<span> </span>ko’zdan<span> </span>yukorisi<span> </span>kesib tashlanadi.<span> </span>Vegetasiya davrida<span> </span>ikki-uch<span> </span>marotaba<span> </span>yovvoyi<span> </span>novdalar<span> </span>olib<span> </span>tashlanadi.<span> </span>Ulangan<span> </span>kuzdan usib<span> </span>chiqqan<span> </span>nixollar<span> </span>20-25<span> </span>sm<span> </span>balandlikka <span> </span>еtganda<span> </span>ular<span> </span>nam<span> </span>tuprok<span> </span>bilan<span> </span>5-7<span> </span>sm<span> </span>balandlikda ko’mmalanadi,<span> </span>20-30<span> </span>kundan<span> </span>so‘ng<span> </span>ko‘mmalash<span> </span>kaytariladi. Kuzga<span> </span>kelib<span> </span>ko’mmalangan<span> </span>novdalarda<span> </span>ildiz<span> </span>hosil<span> </span>bo’ladi. Shu<span> </span>yilning kuzidayok<span> </span>nihollar<span> </span>kavlanib<span> </span>olinadi<span> </span>va<span> </span>ildiz otgan<span> </span>payvandtaglar<span> </span>bilan<span> </span>ona<span> </span>bog’i hosil<span> </span>qilinadi. Kavlab<span> </span>olingan kuchatlar ulangan <span> </span>еridan<span> </span>yumshok sim<span> </span>bilan sikib<span> </span>boglanadi<span> </span>va<span> </span>payvandtag<span> </span>bilan<span> </span>birgalikda<span> </span>ekiladi. Payvandtag, nikolni<span> </span>tutishiga, rivojlanishiga<span> </span>yordam<span> </span>beradi<span> </span>va<span> </span>keyinchalik<span> </span>kurib,<span> </span>yuk<span> </span>bulib<span> </span>ketadi.<span> </span>Fakat bunday<span> </span>nikollar ekilganda ularni iloji<span> </span>boricha chuqurroq kilib ekish (40-50 sm) zarur.</span></p> <p><strong><span>ADABIYOTLAR TAHLILI VA METOD</span></strong></p> <p><span>Payvandtaglarni kuzlari<span> </span>urug‘li<span> </span>payvandtagga<span> </span>ulanib<span> </span>ko‘paytirilib,<span> </span>bunda<span> </span>har<span> </span>bir<span> </span>ulangan<span> </span>kuzdan<span> </span>payvandtag<span> </span>ona<span> </span>bog‘i<span> </span>uchun<span> </span>tupni kosil kilish mumkin. Bu usulni B.G.Mataganov tavsiya etgan.</span></p> <p><span>Urugdan<span> </span>ekilgan ko‘chatlar dalada<span> </span>avgust<span> </span>oyida payvand ulanadi.<span> </span>Payvandtag nikolarini ildiz bo‘g‘izi 5-6 sm qilib ochiladi va iloji boricha pastrok qilib,<span> </span>yovvoyi bachki novdalarni kamrok xosil kilish maksadida, niholning ikkala tomoniga payvandtagni ikkita kuzi ulanadi.</span></p> <p><span>Keyingi<span> </span>yilning<span> </span>erta<span> </span>bahorida<span> </span>nixollarning<span> </span>ustki qismi ulangan<span> </span>ko’zdan<span> </span>yukorisi<span> </span>kesib tashlanadi.<span> </span>Vegetasiya davrida<span> </span>ikki-uch<span> </span>marotaba<span> </span>yovvoyi<span> </span>novdalar<span> </span>olib<span> </span>tashlanadi.<span> </span>Ulangan<span> </span>kuzdan usib<span> </span>chiqqan<span> </span>nixollar<span> </span>20-25<span> </span>sm<span> </span>balandlikka <span> </span>еtganda<span> </span>ular<span> </span>nam<span> </span>tuprok<span> </span>bilan<span> </span>5-7<span> </span>sm<span> </span>balandlikda ko’mmalanadi,<span> </span>20-30<span> </span>kundan<span> </span>so‘ng<span> </span>ko‘mmalash<span> </span>kaytariladi. Kuzga<span> </span>kelib<span> </span>ko’mmalangan<span> </span>novdalarda<span> </span>ildiz<span> </span>hosil<span> </span>bo’ladi. Shu<span> </span>yilning kuzidayok<span> </span>nihollar<span> </span>kavlanib<span> </span>olinadi<span> </span>va<span> </span>ildiz otgan<span> </span>payvandtaglar<span> </span>bilan<span> </span>ona<span> </span>bog’i hosil<span> </span>qilinadi. Kavlab<span> </span>olingan kuchatlar ulangan <span> </span>еridan<span> </span>yumshok sim<span> </span>bilan sikib<span> </span>boglanadi<span> </span>va<span> </span>payvandtag<span> </span>bilan<span> </span>birgalikda<span> </span>ekiladi. Payvandtag, nikolni<span> </span>tutishiga, rivojlanishiga<span> </span>yordam<span> </span>beradi<span> </span>va<span> </span>keyinchalik<span> </span>kurib,<span> </span>yuk<span> </span>bulib<span> </span>ketadi.<span> </span>Fakat bunday<span> </span>nikollar ekilganda ularni iloji<span> </span>boricha chuqurroq kilib ekish (40-50 sm) zarur.</span></p> <p><span>Payvand<span> </span>qilingan <span> </span>еri<span> </span>25-30<span> </span>sm<span> </span>chukurda<span> </span>bulishi<span> </span>lozim. Bu payvandtag ildiz sistemasini еtarli rivojlanishiga yordam beradi. Ona bogiga ekilgan novdalarni tuprok yuzasidan 1,5-2<span> </span>sm balandlikda kesib tashlanadi va ulardan yangi novdalar paydo bula boshlaydi.</span></p> <p><span>Iyun oyining boshida novdalarning tagi 4-5 sm ochiladi va xosil bulgan novdalar 3-L kuz koldirib kesiladi, vegetasiya<span> </span>davrida<span> </span>oddiy<span> </span>parvarish<span> </span>qilinadi.<span> </span>Bu<span> </span>ona<span> </span>bogi<span> </span>novdalarida bir<span> </span>yil<span> </span>oldin<span> </span>tunka xosil<span> </span>kilish<span> </span>imkonini<span> </span>beradi (novda xosil kilish xususiyatini yaxshilaydi).<span> </span>Ikkinchi yildan boshlab paykaldan novda olish boshlanadi.</span></p> <p><span>O‘zbekiston sharoitida bu usulni kullaganda, nixollarga payvandtag kuzini erta еzda ulash yaxshi natija beradi. Payvandni<span> </span>nixol<span> </span>bilan<span> </span>ekilgan<span> </span>birinchi<span> </span>dalada<span> </span>amalga<span> </span>oshiriladi,<span> </span>nixollar<span> </span>20-25<span> </span>may<span> </span>oyigacha<span> </span>payvandga <span> </span>еtilishi shart.<span> </span>Shuning uchun birinchi dalaga ekilgan nixollar sifati<span> </span>yukori<span> </span>bulib,<span> </span>ularga<span> </span>ishlov<span> </span>berish<span> </span>darajasi<span> </span>xam<span> </span>yukori saviyada bulishi lozim. Payvandni 25-30 maydan<span> </span>10-15 iyungacha ikkita kuz<span> </span>bilan utkaziladi.<span> </span>20<span> </span>kundan<span> </span>sung nixollar payvand qilingan kuzning ustidan kesib tashlanadi. Kuzgacha payvand<span> </span>qilingan<span> </span>kuzdan usib chikkan novdalar<span> </span>30-40 sm va undan xam<span> </span>balandrok bulib <span> </span>еtiladi xamda ulardan<span> </span>bemalol ona bogi tashkil kilishda ishlatsa buladi.</span></p> <p><span>Bu<span> </span>usulda<span> </span>ustirilgan<span> </span>novdalar<span> </span>(yarim<span> </span>yoshli)<span> </span>birinchi yili<span> </span>rivojda<span> </span>odatiy<span> </span>davrda<span> </span>payvand<span> </span>kilib,<span> </span>ikkinchi<span> </span>yili oldingi usulda ustirilganlardan orkada koladi. Iyun oyining urtasida novdalarning tagi 4-5 sm chukurlikda ochiladi va usayotgan<span> </span>novdalar<span> </span>3-4<span> </span>kuz<span> </span>koldirilib<span> </span>kesiladi.<span> </span>Ikkinchi yildan boshlab gorizontal xolatda ildiz olgan novdalar olish boshlanadi.<span> </span>Jadallashgan<span> </span>kupaytirishda nixolga payvandtag<span> </span>kuzini<span> </span>payvand<span> </span>kilishni<span> </span>kishki<span> </span>payvandga,<span> </span>novdaning uzunligi 8-10 sm bulgan (4-6 kurtakka ega bulgan) novdalar<span> </span>bilan<span> </span>uzgartirilib,<span> </span>biratula<span> </span>kuchatxonaga ekib,<span> </span>sung ular bilan ona bogi tashkil kilsa, ona bogini tashkil kilish yana bir yilga kiskaradi.</span></p> <p><span>Bunday<span> </span>usul<span> </span>bilan<span> </span>R.R.Shreder<span> </span>nomli<span> </span>BU<span> </span>va<span> </span>VITIning ba’zi<span> </span>xujaliklarida<span> </span>2-3<span> </span>gektar<span> </span>ona<span> </span>payvandtag<span> </span>boglari M-2, M-9<span> </span>va MM-106 turdagi<span> </span>payvandtaglar<span> </span>bilan tashkil qilingan.</span></p> <p><span>Qishda qilingan payvandtaglar bilan vastida zichlashtirilgan payvandtag ona boglari barpo kilish mumkin. Bunday ona<span> </span>boglar<span> </span>uz<span> </span>vaktida<span> </span>MM-106<span> </span>payvandtag<span> </span>bilan<span> </span>Izboskan kuchatchilik xujaligida 2 gektar maydonda tashkil qilingan va<span> </span>undan<span> </span>birinchi<span> </span>yiliyok<span> </span>xar<span> </span>bir<span> </span>gektar<span> </span>maydondan<span> </span>20,7 ming dona ildiz otgan standart payvandtag olingan.</span></p> <p><br><span>Shu<span> </span>bilan<span> </span>bir<span> </span>katorda<span> </span>Ukrainaning<span> </span>Krim<span> </span>viloyatidagi xujaliklarda<span> </span>Krim<span> </span>tajriba<span> </span>standiyasida<span> </span>ishlab<span> </span>ch i kil gam usulda<span> </span>payvandtag<span> </span>ona<span> </span>boglari<span> </span>yaratilyapti<span> </span>va<span> </span>u<span> </span>ikki<span> </span>yil tezrok<span> </span>x,osil<span> </span>beryapti.<span> </span>Bunda<span> </span>kupli<span> </span>usuvchi<span> </span>pixollarga<span> </span>20 25<span> </span>sm<span> </span>uzunlikdagi<span> </span>payvandtag<span> </span>novdalari<span> </span>kishki<span> </span>payvand qilinib, tugridan-tugni payvandtag ona boglariga ekilyapti va yaxshi natija beryapti. Bu usulni respublikada xam sinab kurish axamiyatlidir.</span></p> <p><span>Uzun<span> </span>kalamchali<span> </span>kishki<span> </span>payvandni<span> </span>ona<span> </span>boglariga<span> </span>oddiy ona bogi<span> </span>ekiladigan<span> </span>sxemada ekiladi,<span> </span>ularni extiyot kilib, chukur ekilgach, sinishdan va tashki muxitni noqulay ta’sirlaridan xoli buladi. Shu sababli xam yaxshi kukaradi va rivojlanadi.<span> </span>Chukur<span> </span>ekilgach,<span> </span>payvand<span> </span>qilingan<span> </span>novdani<span> </span>uzi xam ildiz otib rivojlanishiga yordam beradi.</span></p>