Salvato in:
Dettagli Bibliografici
Autori principali: Botirov Alisher Erkinovich, Saporbayev Ko'palboy, Ro'zmetov Anvarbek
Natura: Recurso digital
Lingua:uzbeco
Pubblicazione: Zenodo 2025
Soggetti:
Annotatsiya: Nok ko'chatlarini urug'idan ekib ko'paytiriladi ammo uni bir qancha ularlari mavjud ko'paytirish uchun ularni eng asosiysi bu vegetativ o'rganlari yordamida ko'paytirish bo'lib chunki bu ona organizmni o'zi hisoblanadi. Vegetativ ko'paytirish generativ usulga qaraganda tez bo'ladi generativ ko'paytirishda faqat yangi nav yaratish uchun ishlatiladi lekin buning uchun bir necha o'n yil vaqt sarflanadi vegetativda esa faqat ona belgilarini nomoyon etadi. Generativda ham otani ham onani yaxshi belgilarini o'zida mujassam etgan yangi organizm vujudga keledi bu organizm ota-onaga qaraganda kuchli hayotchan bo'ladi. O'simlikning o'sib rivojlanishiga ekish sxemasi va payvandtaglarni ta'sirini o'rganiladi. Kalit so'zlar: Payvandtaglar, M-2, M-5, M-7, M-9, MM-109, urug' ko'chatlar, ona bog'lar. Аннотaция: Саженцы груши размножаются посадкой семян, но для того, чтобы размножить их большим количеством семян, самое главное – размножить их с помощью вегетативных стеблей, ведь это и есть сам материнский организм. Вегетативное размножение происходит быстрее, чем генеративный способ. При генеративном размножении его используют только для создания нового сорта, но для этого требуется несколько десятилетий, а при вегетативном размножении скрываются только материнские признаки. На генеративной стадии создается новый организм, сочетающий в себе хорошие черты отца и матери, причем этот организм более сильный и жизнеспособный, чем родительский. Изучено влияние схемы посадки и прививки на рост и развитие растения. Ключевые слова: Прививки, М-2, М-5, М-7, М-9, ММ-109, сеянцы, маточники. Abstract: Pear seedlings are propagated by planting seeds, but in order to propagate them with a number of seeds, the most important thing is to propagate them using vegetative stems, because this is the mother organism itself. Vegetative reproduction is faster than the generative method. In generative reproduction, it is used only to create a new variety, but for this it takes several decades, and in vegetative reproduction, only the mother's characteristics are hidden. In the generative stage, a new organism is created that combines the good traits of both the father and the mother, and this organism is stronger and more viable than the parent. The influence of the planting scheme and grafting on the growth and development of the plant is studied. Key words: Grafts, M-2, M-5, M-7, M-9, MM-109, seedlings, mother gardens.
Accesso online:https://doi.org/10.5281/zenodo.14872256
Tags: Aggiungi Tag
Nessun Tag, puoi essere il primo ad aggiungerne!!
Sommario:
  • <p><strong><span>XORAZM VILOYATI SHAROITIDA NOK KO‘CHATLARINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI TAKOMILLASHTIRISH</span></strong></p> <p><strong><span>Kirish</span></strong><strong><span>. </span></strong><span>Payvandtaglarni kuzlari<span>  </span>urug‘li<span>  </span>payvandtagga<span>  </span>ulanib<span>  </span>ko‘paytirilib,<span>  </span>bunda<span>  </span>har<span>  </span>bir<span>  </span>ulangan<span>  </span>kuzdan<span>  </span>payvandtag<span>  </span>ona<span>  </span>bog‘i<span>  </span>uchun<span>  </span>tupni kosil kilish mumkin. Bu usulni B.G.Mataganov tavsiya etgan.</span></p> <p><span>Urugdan<span>  </span>ekilgan ko‘chatlar dalada<span>  </span>avgust<span>  </span>oyida payvand ulanadi.<span>  </span>Payvandtag nikolarini ildiz bo‘g‘izi 5-6 sm qilib ochiladi va iloji boricha pastrok qilib,<span>  </span>yovvoyi bachki novdalarni kamrok xosil kilish maksadida, niholning ikkala tomoniga payvandtagni ikkita kuzi ulanadi.</span></p> <p><span>Keyingi<span>  </span>yilning<span>  </span>erta<span>  </span>bahorida<span>  </span>nixollarning<span>  </span>ustki qismi ulangan<span>  </span>ko’zdan<span>  </span>yukorisi<span>  </span>kesib tashlanadi.<span>  </span>Vegetasiya davrida<span>  </span>ikki-uch<span>  </span>marotaba<span>  </span>yovvoyi<span>  </span>novdalar<span>  </span>olib<span>  </span>tashlanadi.<span>  </span>Ulangan<span>  </span>kuzdan usib<span>  </span>chiqqan<span>  </span>nixollar<span>  </span>20-25<span>  </span>sm<span>  </span>balandlikka <span> </span>еtganda<span>  </span>ular<span>  </span>nam<span>  </span>tuprok<span>  </span>bilan<span>  </span>5-7<span>  </span>sm<span>  </span>balandlikda ko’mmalanadi,<span>  </span>20-30<span>  </span>kundan<span>  </span>so‘ng<span>  </span>ko‘mmalash<span>  </span>kaytariladi. Kuzga<span>  </span>kelib<span>  </span>ko’mmalangan<span>  </span>novdalarda<span>  </span>ildiz<span>  </span>hosil<span>  </span>bo’ladi. Shu<span>  </span>yilning kuzidayok<span>  </span>nihollar<span>  </span>kavlanib<span>  </span>olinadi<span>  </span>va<span>  </span>ildiz otgan<span>  </span>payvandtaglar<span>  </span>bilan<span>  </span>ona<span>  </span>bog’i hosil<span>  </span>qilinadi. Kavlab<span>  </span>olingan kuchatlar ulangan <span> </span>еridan<span>  </span>yumshok sim<span>  </span>bilan sikib<span>  </span>boglanadi<span>  </span>va<span>  </span>payvandtag<span>  </span>bilan<span>  </span>birgalikda<span>  </span>ekiladi. Payvandtag, nikolni<span>  </span>tutishiga, rivojlanishiga<span>  </span>yordam<span>  </span>beradi<span>  </span>va<span>  </span>keyinchalik<span>  </span>kurib,<span>  </span>yuk<span>  </span>bulib<span>  </span>ketadi.<span>  </span>Fakat bunday<span>  </span>nikollar ekilganda ularni iloji<span>  </span>boricha chuqurroq kilib ekish (40-50 sm) zarur.</span></p> <p><strong><span>ADABIYOTLAR TAHLILI VA METOD</span></strong></p> <p><span>Payvandtaglarni kuzlari<span>  </span>urug‘li<span>  </span>payvandtagga<span>  </span>ulanib<span>  </span>ko‘paytirilib,<span>  </span>bunda<span>  </span>har<span>  </span>bir<span>  </span>ulangan<span>  </span>kuzdan<span>  </span>payvandtag<span>  </span>ona<span>  </span>bog‘i<span>  </span>uchun<span>  </span>tupni kosil kilish mumkin. Bu usulni B.G.Mataganov tavsiya etgan.</span></p> <p><span>Urugdan<span>  </span>ekilgan ko‘chatlar dalada<span>  </span>avgust<span>  </span>oyida payvand ulanadi.<span>  </span>Payvandtag nikolarini ildiz bo‘g‘izi 5-6 sm qilib ochiladi va iloji boricha pastrok qilib,<span>  </span>yovvoyi bachki novdalarni kamrok xosil kilish maksadida, niholning ikkala tomoniga payvandtagni ikkita kuzi ulanadi.</span></p> <p><span>Keyingi<span>  </span>yilning<span>  </span>erta<span>  </span>bahorida<span>  </span>nixollarning<span>  </span>ustki qismi ulangan<span>  </span>ko’zdan<span>  </span>yukorisi<span>  </span>kesib tashlanadi.<span>  </span>Vegetasiya davrida<span>  </span>ikki-uch<span>  </span>marotaba<span>  </span>yovvoyi<span>  </span>novdalar<span>  </span>olib<span>  </span>tashlanadi.<span>  </span>Ulangan<span>  </span>kuzdan usib<span>  </span>chiqqan<span>  </span>nixollar<span>  </span>20-25<span>  </span>sm<span>  </span>balandlikka <span> </span>еtganda<span>  </span>ular<span>  </span>nam<span>  </span>tuprok<span>  </span>bilan<span>  </span>5-7<span>  </span>sm<span>  </span>balandlikda ko’mmalanadi,<span>  </span>20-30<span>  </span>kundan<span>  </span>so‘ng<span>  </span>ko‘mmalash<span>  </span>kaytariladi. Kuzga<span>  </span>kelib<span>  </span>ko’mmalangan<span>  </span>novdalarda<span>  </span>ildiz<span>  </span>hosil<span>  </span>bo’ladi. Shu<span>  </span>yilning kuzidayok<span>  </span>nihollar<span>  </span>kavlanib<span>  </span>olinadi<span>  </span>va<span>  </span>ildiz otgan<span>  </span>payvandtaglar<span>  </span>bilan<span>  </span>ona<span>  </span>bog’i hosil<span>  </span>qilinadi. Kavlab<span>  </span>olingan kuchatlar ulangan <span> </span>еridan<span>  </span>yumshok sim<span>  </span>bilan sikib<span>  </span>boglanadi<span>  </span>va<span>  </span>payvandtag<span>  </span>bilan<span>  </span>birgalikda<span>  </span>ekiladi. Payvandtag, nikolni<span>  </span>tutishiga, rivojlanishiga<span>  </span>yordam<span>  </span>beradi<span>  </span>va<span>  </span>keyinchalik<span>  </span>kurib,<span>  </span>yuk<span>  </span>bulib<span>  </span>ketadi.<span>  </span>Fakat bunday<span>  </span>nikollar ekilganda ularni iloji<span>  </span>boricha chuqurroq kilib ekish (40-50 sm) zarur.</span></p> <p><span>Payvand<span>  </span>qilingan <span> </span>еri<span>  </span>25-30<span>  </span>sm<span>  </span>chukurda<span>  </span>bulishi<span>  </span>lozim. Bu payvandtag ildiz sistemasini еtarli rivojlanishiga yordam beradi. Ona bogiga ekilgan novdalarni tuprok yuzasidan 1,5-2<span>  </span>sm balandlikda kesib tashlanadi va ulardan yangi novdalar paydo bula boshlaydi.</span></p> <p><span>Iyun oyining boshida novdalarning tagi 4-5 sm ochiladi va xosil bulgan novdalar 3-L kuz koldirib kesiladi, vegetasiya<span>  </span>davrida<span>  </span>oddiy<span>  </span>parvarish<span>  </span>qilinadi.<span>  </span>Bu<span>  </span>ona<span>  </span>bogi<span>  </span>novdalarida bir<span>  </span>yil<span>  </span>oldin<span>  </span>tunka xosil<span>  </span>kilish<span>  </span>imkonini<span>  </span>beradi (novda xosil kilish xususiyatini yaxshilaydi).<span>  </span>Ikkinchi yildan boshlab paykaldan novda olish boshlanadi.</span></p> <p><span>O‘zbekiston sharoitida bu usulni kullaganda, nixollarga payvandtag kuzini erta еzda ulash yaxshi natija beradi. Payvandni<span>  </span>nixol<span>  </span>bilan<span>  </span>ekilgan<span>  </span>birinchi<span>  </span>dalada<span>  </span>amalga<span>  </span>oshiriladi,<span>  </span>nixollar<span>  </span>20-25<span>  </span>may<span>  </span>oyigacha<span>  </span>payvandga <span> </span>еtilishi shart.<span>  </span>Shuning uchun birinchi dalaga ekilgan nixollar sifati<span>  </span>yukori<span>  </span>bulib,<span>  </span>ularga<span>  </span>ishlov<span>  </span>berish<span>  </span>darajasi<span>  </span>xam<span>  </span>yukori saviyada bulishi lozim. Payvandni 25-30 maydan<span>  </span>10-15 iyungacha ikkita kuz<span>  </span>bilan utkaziladi.<span>  </span>20<span>  </span>kundan<span>  </span>sung nixollar payvand qilingan kuzning ustidan kesib tashlanadi. Kuzgacha payvand<span>  </span>qilingan<span>  </span>kuzdan usib chikkan novdalar<span>  </span>30-40 sm va undan xam<span>  </span>balandrok bulib <span> </span>еtiladi xamda ulardan<span>  </span>bemalol ona bogi tashkil kilishda ishlatsa buladi.</span></p> <p><span>Bu<span>  </span>usulda<span>  </span>ustirilgan<span>  </span>novdalar<span>  </span>(yarim<span>  </span>yoshli)<span>  </span>birinchi yili<span>  </span>rivojda<span>  </span>odatiy<span>  </span>davrda<span>  </span>payvand<span>  </span>kilib,<span>  </span>ikkinchi<span>  </span>yili oldingi usulda ustirilganlardan orkada koladi. Iyun oyining urtasida novdalarning tagi 4-5 sm chukurlikda ochiladi va usayotgan<span>  </span>novdalar<span>  </span>3-4<span>  </span>kuz<span>  </span>koldirilib<span>  </span>kesiladi.<span>  </span>Ikkinchi yildan boshlab gorizontal xolatda ildiz olgan novdalar olish boshlanadi.<span>  </span>Jadallashgan<span>  </span>kupaytirishda nixolga payvandtag<span>  </span>kuzini<span>  </span>payvand<span>  </span>kilishni<span>  </span>kishki<span>  </span>payvandga,<span>  </span>novdaning uzunligi 8-10 sm bulgan (4-6 kurtakka ega bulgan) novdalar<span>  </span>bilan<span>  </span>uzgartirilib,<span>  </span>biratula<span>  </span>kuchatxonaga ekib,<span>  </span>sung ular bilan ona bogi tashkil kilsa, ona bogini tashkil kilish yana bir yilga kiskaradi.</span></p> <p><span>Bunday<span>  </span>usul<span>  </span>bilan<span>  </span>R.R.Shreder<span>  </span>nomli<span>  </span>BU<span>  </span>va<span>  </span>VITIning ba’zi<span>  </span>xujaliklarida<span>  </span>2-3<span>  </span>gektar<span>  </span>ona<span>  </span>payvandtag<span>  </span>boglari M-2, M-9<span>  </span>va MM-106 turdagi<span>  </span>payvandtaglar<span>  </span>bilan tashkil qilingan.</span></p> <p><span>Qishda qilingan payvandtaglar bilan vastida zichlashtirilgan payvandtag ona boglari barpo kilish mumkin. Bunday ona<span>  </span>boglar<span>  </span>uz<span>  </span>vaktida<span>  </span>MM-106<span>  </span>payvandtag<span>  </span>bilan<span>  </span>Izboskan kuchatchilik xujaligida 2 gektar maydonda tashkil qilingan va<span>  </span>undan<span>  </span>birinchi<span>  </span>yiliyok<span>  </span>xar<span>  </span>bir<span>  </span>gektar<span>  </span>maydondan<span>  </span>20,7 ming dona ildiz otgan standart payvandtag olingan.</span></p> <p><br><span>Shu<span>  </span>bilan<span>  </span>bir<span>  </span>katorda<span>  </span>Ukrainaning<span>  </span>Krim<span>  </span>viloyatidagi xujaliklarda<span>  </span>Krim<span>  </span>tajriba<span>  </span>standiyasida<span>  </span>ishlab<span>  </span>ch i kil gam usulda<span>  </span>payvandtag<span>  </span>ona<span>  </span>boglari<span>  </span>yaratilyapti<span>  </span>va<span>  </span>u<span>  </span>ikki<span>  </span>yil tezrok<span>  </span>x,osil<span>  </span>beryapti.<span>  </span>Bunda<span>  </span>kupli<span>  </span>usuvchi<span>  </span>pixollarga<span>  </span>20 25<span>  </span>sm<span>  </span>uzunlikdagi<span>  </span>payvandtag<span>  </span>novdalari<span>  </span>kishki<span>  </span>payvand qilinib, tugridan-tugni payvandtag ona boglariga ekilyapti va yaxshi natija beryapti. Bu usulni respublikada xam sinab kurish axamiyatlidir.</span></p> <p><span>Uzun<span>  </span>kalamchali<span>  </span>kishki<span>  </span>payvandni<span>  </span>ona<span>  </span>boglariga<span>  </span>oddiy ona bogi<span>  </span>ekiladigan<span>  </span>sxemada ekiladi,<span>  </span>ularni extiyot kilib, chukur ekilgach, sinishdan va tashki muxitni noqulay ta’sirlaridan xoli buladi. Shu sababli xam yaxshi kukaradi va rivojlanadi.<span>  </span>Chukur<span>  </span>ekilgach,<span>  </span>payvand<span>  </span>qilingan<span>  </span>novdani<span>  </span>uzi xam ildiz otib rivojlanishiga yordam beradi.</span></p>