Tallennettuna:
Bibliografiset tiedot
Päätekijä: डॉ. सुरेश, चौधरी रणवीर सिंह
Aineistotyyppi: Recurso digital
Kieli:hindi
Julkaistu: Zenodo 2025
Linkit:https://doi.org/10.5281/zenodo.15546252
Tagit: Lisää tagi
Ei tageja, Lisää ensimmäinen tagi!
Sisällysluettelo:
  • <p><span>प्राचीन</span><span> </span><span>भारतीय</span><span> </span><span>इतिहास</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>छठी</span><span> </span><span>शताब्दी</span><span> </span><span>ईसा</span><span> </span><span>पूर्व</span><span> </span><span>का</span><span> </span><span>विशेष</span><span> </span><span>महत्व</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>एक</span><span> </span><span>और</span><span> </span><span>जहाँ</span><span> </span><span>लौह</span><span> </span><span>युग</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>शुरूआत</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>साथ</span><span> </span><span>भौतिक</span><span> </span><span>जीवन</span><span> </span><span>तथा</span><span> </span><span>सामाजिक</span><span> </span><span>संगठन</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>आये</span><span> </span><span>परिवर्तनों</span><span> </span><span>ने</span><span> </span><span>तथाकथित</span><span> </span><span>द्वितीय</span><span> </span><span>शहरी</span><span> </span><span>क्रांति</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>शुरूआत</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>यहाँ</span><span> </span><span>प्राचीन</span><span> </span><span>जनजातीय</span><span> </span><span>संस्थाओं</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>समाप्ति</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>साथ</span><span>-</span><span>साथ</span><span> </span><span>नवीन</span><span> </span><span>धार्मिक</span><span>-</span><span>सामाजिक</span><span> </span><span>सिद्धांतों</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>भी</span><span> </span><span>शुरूआत</span><span> </span><span>हुई</span><span> </span><span>जिन्होंने</span><span> </span><span>वेद</span><span>, </span><span>ग्रहस</span><span> </span><span>तथा</span><span> </span><span>ग्राहमणवाद</span><span> </span><span>को</span><span> </span><span>चुनौती</span><span> </span><span>दी।</span><span> </span><span>इन्हीं</span><span> </span><span>धर्मों</span><span> </span><span>में</span><span>, </span><span>बौद्धधर्म</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>शुरूआत</span><span> </span><span>महात्मा</span><span> </span><span>बुद्ध</span><span> </span><span>ने</span><span> </span><span>की</span><span>, </span><span>जिन्होंने</span><span> </span><span>जनभाषा</span><span> </span><span>पालि</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>समाज</span><span> </span><span>तथा</span><span> </span><span>संस्कृति</span><span> </span><span>को</span><span> </span><span>एक</span><span> </span><span>नई</span><span> </span><span>व्याख्या</span><span> </span><span>विश्व</span><span> </span><span>समाज</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>सामने</span><span> </span><span>प्रस्तुत</span><span> </span><span>की।</span></p> <p><span>गौतम</span><span> </span><span>बुद्ध</span><span> </span><span>का</span><span> </span><span>जन्म</span><span> 567 </span><span>ई०पू०</span><span> </span><span>में</span><span>, </span><span>कपिलवस्तु</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>निकट</span><span> </span><span>लुम्बनी</span><span> </span><span>जो</span><span> </span><span>कि</span><span> </span><span>नेपाल</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>हैं</span><span>, </span><span>एक</span><span> </span><span>शाक्य</span><span> </span><span>क्षत्रिय</span><span> </span><span>परिवार</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>हुआ।</span><span> </span><span>उनके</span><span> </span><span>पिता</span><span> </span><span>कपिलवस्तु</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>निर्वाचित</span><span> </span><span>राजा</span><span> </span><span>थे</span><span>, </span><span>साथ</span><span> </span><span>ही</span><span> </span><span>शाक्य</span><span> </span><span>संघ</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>प्रधान</span><span> </span><span>भी</span><span> </span><span>थे।</span><span> </span><span>यचपन</span><span> </span><span>से</span><span> </span><span>ही</span><span> </span><span>गौतम</span><span> </span><span>बुद्ध</span><span> </span><span>साधु</span><span> </span><span>स्वभाव</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>थे।</span><span> </span><span>उन्नतीस</span><span> </span><span>वर्ष</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>गृहत्याग</span><span> </span><span>कर</span><span> </span><span>वे</span><span> </span><span>निर्माण</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>तलाश</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>निकल</span><span> </span><span>पड़े।</span><span> </span><span>पैतिस</span><span> </span><span>वर्ष आयु में की आयु में उन्हें बोधगया में निर्माण की प्राप्ति हुई तथा अस्सी वर्ष की आयु में कुशी नारा में लगभग 483 ई०पू० में उन्हें महापरिनिर्वाण की प्राप्ति हुई। लगभग पचास वर्ष तक उन्होंने दक्षिणी बिहार तथा पूर्वी उत्तर प्रदेश में मगध तथा कौशल राज्यों के साथ-साथ अन्य राज्यों में बौद्ध धर्म की शिक्षाओं का पालि भाषा में प्रचार प्रसार किया। महात्मा युद्ध में ना केवल लोगों के बीच प्रेम, अहिंसा, सत्य का प्रचार प्रसार किया बल्कि इस कार्य हेतु भिक्षु एवं भिक्षुणीयों को शिक्षित एवं प्रशिक्षित भी किया, जिससे बौद्ध धर्म के सन्देश को आगे पहुंचाया जा सके।</span></p>