Furkejuvvon:
| Váldodahkkit: | , , |
|---|---|
| Materiálatiipa: | Recurso digital |
| Giella: | |
| Almmustuhtton: |
Zenodo
2009
|
| Fáttát: | |
| Liŋkkat: | https://doi.org/10.5281/zenodo.18857743 |
| Fáddágilkorat: |
Lasit fáddágilkoriid
Eai fáddágilkorat, Lasit vuosttaš fáddágilkora!
|
Sisdoallologahallan:
- <p><i>Epipactis subclausa</i> Robatsch</p><p>Orchidaceae</p><p><b>Σχεδόν Απειλούμενο (ΝΤ)</b></p><p><i>Epipactis subclausa</i> Robatsch in Linzer Biol. Beitr. 20 (1): 167 (1988).</p><p><b>Τύπος:</b> [Ελλάς (NC), Μακεδονία, Νομός Πιερίας] "Mt. Olymp, ober Litochorion, 1200 m", 27 Aug. 1984, <i>Robatsch</i> (Ολότυπος: KL).</p><p><b>Συνώνυμα:</b> <i>Epipactis thessala</i> B. Baumann & H. Baumann in Mitt. Bl. Arbeitskr. Heim. Orch. Baden- Württ. 20 (1): 5 (1988).</p><p><i>Epipactis atrorubens</i> (Hoffm.) Besser subsp. <i>subclausa</i> (Robatsch) Kreutz in Komp. Eur. Orch. 59 (2004).</p><p><b>Περιγραφή:</b> Πολυετής πόα με βραχύ ρίζωμα, από όπου εκφύονται ένας έως λίγοι βλαστοί. Στελέχη 15-50 cm, πορφυρού ή ιώδους-πρασινωπού χρώματος, καλυμμένα με πυκνό, βραχύ τρίχωμα, εκτός από τη βάση τους. Φύλλα βλαστού 7-11, σε σπειροειδή διάταξη, πρασινωπά και συνήθως με ισχυρή ιώδη απόχρωση και στις δύο επιφάνειες, επιμήκη-αντωοειδή, τα μεσαία διαστάσεων 30-70 x 13-26 mm,, συνήθως μακρύτερα των μεσογονατίων διδι-- αστημάτων. Ταξιανθία μήκους 5-15 cm, μονόπλευρη, με 10-30 άνθη. Βράκτια υποπράσινα, λογχοειδή. Σέπαλα και πέταλα 5-8 x 2,5-5 mm,, καστανοπράσινα, με ιώδεις αποαπο-- χρώσεις, εξωτερικώς τριχωτά. Χείλος μήκους 4,8-6,0 mm, υποχείλιο πρασινωπό, ημισφαιρικό, στιλπνό εσωτερικώς, λευκωπό έως πρασινωπό εξωτερικώς, επιχείλιο καρδιοειδές, διαστάσεων 2,2-2,5 x 3,5-5,0 mm, λευκοπράσινο με λευκό κέντρο και αποχρώσεις ρόδινου-ιώδους, φέρει στη βάση δύο υβώματα. Ανθήρας πρασινοκίτρινος, ωοθήκη και ποδίσκος πρασινοϊώδεις, καλυμμένοι με πυκνό, μακρύ, φαιό τρίχωμα.</p><p><b>Χρωμοσωματικός αριθμός:</b> Άγνωστος.</p><p><b>Περίοδος ανθοφορίας:</b> Μέσα Ιουλίου έως τέλος Αυγούστου, αναλόγως του υψομέτρου και της έκθεσης.</p><p><b>Γεωγραφική εξάπλωση:</b> Ενδημικό είδος της Ελλάδας. Η κύρια περιοχή εξάπλωσής του είναι η Κ. και Β. Ελλάδα (περιγράφηκε από τον Όλυμπο, Robatsch 1988). ΥπάρΥπάρ-- χουν, όμως, αναφορές ότι εξαπλώνεται και σε νοτιότερες περιοχές μέχρι την Αττική (βλέπε Βaumann & Baumann 1988, Kalopissis 1988). Οι καταγραφές από ορεινές περιπερι-- οχές της Β. Πίνδου αυξάνουν τις πιθανότητες το είδος να φύεται επίσης στην Αλβανία.</p><p><b>Βιότοπος:</b> Η <i>Epipactis subclausa</i> απαντά στον υπόροφο δασών και σε όρια δασικών εκτάσεων, σε σκιερά μέρη, που είτε συγκρατούν κάποια υγρασία είτε παραμένουν ξηρά για κάποια περίοδο του έτους, όμως, δεν υπερθερμαίνονται κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Το έδαφος μπορεί να είναι πετρώδες ή χουμώδες, ορισμένες φορές με βλάστηση αγρωστωδών. Το είδος προτιμά τα ασβεστολιθικά ή δολομιτικά πετρώματα και μπορεί να αποικίζει είτε δάση Οξυάς, είτε δάση Ελάτης (Γιαννάκος 2007) ή περιοχές με μικτά δάση. Εξαπλώνεται σε υψόμετρο 700- 1700 m.</p><p><b>Ταξινομικά σχόλια:</b> Το ταξινομικώς πλησιέστερο είδος της <i>Epipactis subclausa</i> φαίνεται να είναι η ευρέως εξαπλωμένη <i>E. atrorubens</i> (Hoffm.) Besser, από την οποία διαφέρει στις ιώδεις αποχρώσεις των επιφανειών του φύλλου και του βλαστού, στα φύλλα που είναι σπειροειδώς τοποθετημένα στο βλαστό, στην τρίχωση και σε μικρότερα μορφολογικά γνωρίσματα των ανθέων. Συγγενής είναι επίσης η <i>E. parviflora</i> (A. Niesch. & C. Niesch.) E. Klein της Δ. Μεσογείου, η οποία όμως δεν παρουσιάζει τις έντονες ιώδεις αποχρώσεις στα φύλλα και τα άνθη και έχει στενότερη βάση επιχειλίου (Delforge 2006). Παρά τις μορφολογικές διαφορές με τα συγγενή είδη, όλη η ομάδα χρειάζεται προσεκτική ταξινομική μελέτη στο μέλλον.</p><p>Το όνομα <i>Epipactis thessala</i> B.. Baumann & H.. BauBau-- mann δημοσιεύτηκε για το είδος την ίδια χρονιά (Bau-Baumann & Baumann 1988) με την δημοσίευση του Robatsch (1988), όμως αργότερα στο ίδιο ημερολογιακό έτος.</p><p>Η <i>Epipactis thessala</i> B.. Baumann & H.. Baumann δη-δημοσιεύθηκε ως νέο είδος το ίδιο έτος με την <i>E. subclausa</i>, αλλά ημερολογιακώς αργότερα. Έτσι παραμένει η <i>E.. sub-subclausa</i> ως το ισχύον όνομα για το ίδιο φυτό.</p><p><b>Κατάσταση πληθυσμών:</b> To είδος είναι σπάνιο και σχησχη-- ματίζει ολιγομελείς πληθυσμούς, οι οποίοι συνήθως δεν υπερβαίνουν τον αριθμό των 100 ατόμων ανά γνωστή τοποθεσία εμφάνισης. Ο αριθμός των ατόμων στην ίδια περιοχή φαίνεται να ποικίλει κάθε έτος, όμως δεν είναι ακόμη γνωστό αν αυτό οφείλεται τεκμηριωμένα σε υποβάθμιση του πληθυσμού, σε μεταβολές των περιβαλλοντικών συνθηκών ή πρόκειται για περιοδικό φαινόμενο που σχετίζεται με τη βιολογία του είδους. Αν δεν ανακαλυφθούν νέες θέσεις, ενδέχεται ο ολικός πληθυσμός της <i>Epipactis subclausa</i> να είναι μικρότερος των 3.000 ατόμων.</p><p><b>Κίνδυνοι και χαρακτηρισμός κατηγορίας απειλής</b>: Η καταστροφή των δασικών εκτάσεων, κυρίως από πυρκαγιές, ενδέχεται να επιδράσει αρνητικά στην δημογραφία του είδους αλλά και στην τράπεζα σπερμάτων που πιθανώς διατηρείται στον βιότοπο. Περαιτέρω, οι δασικές πυρκαγιές μπορεί να επιφέρουν αλλαγές στην πυκνότητα της βλάστησης, καθώς και μείωση της σκίασης και της υγρασίας στον υπόροφο. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα και έτσι δεν είναι εντελώς ξεκάθαρο πως επιδρά η πυρκαγιά στην μακροπρόθεσμη επιβίωση του συγκεκριμένου είδους ή άλλων ειδών του γένους. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η φύτρωση των σπερμάτων σε πολλά μέλη της οικογένειας Orchidaceae είναι μία ιδιαίτειδιαίτε-- ρη διαδικασία, η οποία προΰποθέτει συμβιωτικές σχέσεις με μύκητες, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης.</p><p>Σημαντικός κίνδυνος για τους πληθυσμούς του είδους είναι η μετεγκατάσταση κοπαδιών ζώων, τα οποία κατά την θερινή περίοδο, μετακινούνται σε ορεινές ή ημιορεινές περιοχές και εγκαθίστανται σε θέσεις όπου φύεται η <i>Epipactis subclausa</i>. Σε πολλές ορεινές περιοχές η βόσκηση τη θερινή περίοδο κατά την οποία το είδος ανθίζει γίνεται άναρχα, με πολλαπλάσιο αριθμό ζώων από την αντίστοιχη βοσκοϊκανότητα κάποιας περιοχής.</p><p>Με τα διαθέσιμα στοιχεία των μικρών πληθυσμών του είδους που είναι διάσπαρτοι σε λίγες περιοχές της Ελλάδας και υπόκεινται στον διαρκώς αυξανόμενο κίνδυνο αλλοίωσης του δασικού περιβάλλοντός τους, προτείνουμε η <i>Epipactis subclausa</i> να χαρακτηρισθεί ως Σχεδόν Απειλούμενο (ΝΤ) σύμφωνα με την IUCN (2001). Χρειάζεται παρακολούθηση των πληθυσμών της για πιθανές αλλαγές της κατηγορίας απειλής στο μέλλον.</p><p><b>Μέτρα προστασίας:</b> Το είδος <i>Epipactis subclausa</i> και πολλά άλλα είδη της οικογένειας Orchidaceae χρειάζονται ιδιαίτερη προστασία εξαιτίας του ευαίσθητου βιολογικού τους κύκλου. Η συλλογή των ειδών και το κόψιμο των ανθέων θα πρέπει να απαγορευθεί αυστηρά. Όλα τα είδη του γένους <i>Epipactis</i> θα πρέπει να προστατευθούν από τις δασικές πυρκαγιές, τις παράνομες ή απρόσεκτες υλοτομήσεις των δασών όπου φύονται και τις διαρκώς αυξανόμενες αλλοιώσεις του βιοτόπου τους. Επίσης, η εντατική κτηνοτροφία θα πρέπει να αποφεύγεται σε θέσεις κοντινές στους πληθυσμούς τους και να παρεμποδίζεται η είσοδος κτηνοτροφικών ζώων σε δασικές εκτάσεις που φιλοξενούν σπάνια είδη ή παρουσιάζουν προβλήματα αναγέννησης.</p><p>Τα είδη της οικογένειας Orchidaceae στην Ελλάδα προστατεύονται με Προεδρικό Διάταγμα, το οποίο, όμως, χρειάζεται ενεργοποίηση και πρακτική εφαρμογή.</p><p><b>Θεοφάνης Καραμπλιάνης, Λάμπρος Γιαννάκος & Θεοφάνης Κωνσταντινίδης</b></p>