Shranjeno v:
| Glavni avtor: | |
|---|---|
| Format: | Recurso digital |
| Jezik: | ruščina |
| Izdano: |
Zenodo
2026
|
| Teme: | |
| Online dostop: | https://doi.org/10.5281/zenodo.19699547 |
| Oznake: |
Označite
Brez oznak, prvi označite!
|
Kazalo:
- KIRISH: antroponimiya yoki shaxs ismlari tizimi xalqning lingvistik va madaniy an'analarining muhim qismidir. Ismlar jamiyatning tarixiy, ijtimoiy va diniy xususiyatlarini, aqliy modellarini va madaniy qadriyatlarini aks ettiradi. Rus va o'zbek antroponimiyasining xususiyatlarini o'rganish nomlash amaliyotidagi o'xshashliklar va farqlarni aniqlash va nomlarning milliy o'ziga xoslik va ijtimoiy xotirani qanday shakllantirishini tushunish imkonini beradi. Tadqiqotning dolzarbligi tilshunoslik, sotsiomadaniy tadqiqotlar va madaniyatlararo muloqot maqsadlarida shaxs ismlariga singdirilgan madaniy kodni tahlil qilish zarurati bilan belgilanadi. Maqolada rus va o'zbek tillarining antroponimiyasi ta'kidlangan, rus va o'zbek tilshunosligida antroponimlarning turli nuqtai nazardan o'rganilish darajasi ko'rib chiqilgan, shuningdek, rivojlanishning hozirgi bosqichidagi antroponimik birliklar tahlil qilingan. MAQSAD: tadqiqotning maqsadi rus va oʻzbek antroponimiyasining xususiyatlarini oʻrganish, shaxs ismlarining tuzilishi, semantikasi va funktsiyalaridagi oʻxshashlik va farqlarni aniqlash hamda ularning madaniy va ijtimoiy qadriyatlarni aks ettirishdagi rolini aniqlashdir. MATERIALLAR VA USULLAR: tadqiqot materiallari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: rus va oʻzbek shaxs ismlarining roʻyxatlari va ma'lumotlar bazalari, ismlarning kelib chiqishi va ma'nolari haqidagi xalq va tarixiy manbalar, antroponimiya, sotsiolingvistika va madaniy tilshunoslik boʻyicha ilmiy maqolalar va monografiyalar. Tadqiqot usullari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: Qiyosiy tahlil — ikki xalqning nomlash tizimlari oʻrtasidagi oʻxshashlik va farqlarni aniqlash uchun ishlatiladi. Etimologik tahlil — ismlarning kelib chiqishi va ma'nosini aniqlash uchun ishlatiladi. Sifatli tahlil — madaniy va sotsiomadaniy xususiyatlarni talqin qilish uchun ishlatiladi. Tipologik usul — ismlarni kelib chiqishi, tuzilishi va funktsiyasiga koʻra tasniflash uchun ishlatiladi. Tarixiy va madaniy yondashuv — antroponimiyaga tarixiy, diniy va madaniy omillarning ta'sirini tahlil qilish uchun ishlatiladi. NATIJALAR VA MUHOKAMA: rus antroponimiyasi uch komponentli tizim bilan tavsiflanadi: berilgan ism — otasining ismi — familiya, bu yerda otasining ismi oilaviy nasab va qarindoshlik aloqalarini aks ettiradi. Ko'pgina rus ismlari nasroniy kelib chiqishiga ega (masalan, Aleksandr, Mariya, Nikolay) va ma'lum axloqiy va ma'naviy ma'nolarga ega. O'zbek antroponimiyasi strukturaviy xilma-xillik bilan ajralib turadi va tarixiy, turkiy va islomiy ta'sirlarni aks ettiradi. Ismlar ko'pincha shaxsiy fazilatlar, tabiat yoki diniy qadriyatlar bilan bog'liq semantik xususiyatlarni o'z ichiga oladi (masalan, Abdulla — "Allohning xizmatkori", Gulbahor — "bahor guli"). Familiya va otasining ismlari o'zbeklar orasida ham qo'llanilishi mumkin, ammo rus nomlash an'anasidagi kabi tizimli emas. Tahlil shuni ko'rsatdiki, ikkala nomlash tizimi ham identifikatsiya, ijtimoiy kodlash va madaniy qadriyatlarni uzatish funktsiyalarini bajaradi, ammo ular strukturaviy tashkil etilishi, kelib chiqishi va ramziy ma'nosi jihatidan farq qiladi. Bu farqlarni tushunish madaniyatlararo muloqot, tarjimashunoslik, sotsiolingvistika va madaniy merosni o'rganish uchun muhimdir. XULOSA: rus va o'zbek antroponimiyasi o'z xalqlarining tarixiy, diniy va madaniy xususiyatlarini aks ettiradi. Tadqiqot shuni ko'rsatadiki, ismlar nafaqat identifikatsiya funktsiyasini bajaradi, balki madaniy qadriyatlar va aqliy modellarning tashuvchisi bo'lib ham xizmat qiladi. Ismlarning tuzilishi, semantikasi va ramziyligidagi farqlar har bir madaniy an'ananing o'ziga xosligini va antroponimiyaning sotsiomadaniy tahlil uchun ahamiyatini ta'kidlaydi.