Saved in:
Bibliographic Details
Main Author: Sampa Roy
Format: Recurso digital
Language:
Published: Zenodo 2026
Online Access:https://doi.org/10.5281/zenodo.19854513
Tags: Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
Table of Contents:
  • <div> <p class="MsoNormal"><span>তারাশঙ্কর</span><span> </span><span>ছিলেন</span><span> </span><span>বিংশ</span><span> </span><span>শতাব্দীর</span><span> </span><span>এক</span><span> </span><span>বিশিষ্ট</span><span> </span><span>ভারতীয়</span><span> </span><span>বাঙালি</span><span> </span><span>কথাসাহিত্যিক</span><span>।</span><span> </span><span>রবীন্দ্রপরবর্তী</span><span> </span><span>যুগে</span><span> </span><span>শরৎচন্দ্র</span><span> </span><span>চট্টোপাধ্যায়ের</span><span> </span><span>পর</span><span> </span><span>তারাশঙ্করের</span><span> </span><span>নাম</span><span> </span><span>বিশেষভাবে</span><span> </span><span>উল্লেখযোগ্য</span><span>।</span><span> </span><span>তিনি</span><span> </span><span>তার</span><span> </span><span>রচনায়</span><span> </span><span>সমাজের</span><span> </span><span>জটিল</span><span> </span><span>সমস্যাগুলিকে</span><span> </span><span>সুন্দরভাবে</span><span> </span><span>বিশ্লেষণ</span><span> </span><span>করেছেন</span><span>।</span><span> </span><span>প্রকৃতি</span><span>, </span><span>নারী</span><span>, </span><span>সমাজের</span><span> </span><span>বিভিন্ন</span><span> </span><span>কুসংস্কার</span><span>, </span><span>নিষ্ঠুরতা</span><span>, </span><span>ক্ষমতার</span><span> </span><span>অপব্যবহার</span><span> </span><span>প্রভৃতি</span><span> </span><span>তার</span><span> </span><span>রচনার</span><span> </span><span>দ্বারা</span><span> </span><span>আমাদের</span><span> </span><span>কাছে</span><span> </span><span>সহজ</span><span> </span><span>সরল</span><span> </span><span>ভাবে</span><span> </span><span>প্রকাশ</span><span> </span><span>করেছেন</span><span>।</span><span> </span><span>তিনি</span><span> </span><span>৬৫টি</span><span> </span><span>উপন্যাস</span><span>, </span><span>৫৩টি</span><span> </span><span>ছোটগল্প</span><span> </span><span>সংকলন</span><span>, </span><span>১২টি</span><span> </span><span>নাটক</span><span>, </span><span>৪টি</span><span> </span><span>প্রবন্ধ</span><span>, </span><span>৪টি</span><span> </span><span>স্মৃতিকথা</span><span>, </span><span>২টি</span><span> </span><span>ভ্রমণ</span><span> </span><span>কাহিনী</span><span>, </span><span>একটি</span><span> </span><span>কাব্যগ্রন্থ</span><span> </span><span>এবং</span><span> </span><span>একটি</span><span> </span><span>প্রহসন</span><span> </span><span>রচনা</span><span> </span><span>করেন</span><span>।</span><span> </span><span>তিনি</span><span> </span><span>রবীন্দ্র</span><span> </span><span>পুরস্কার</span><span>, </span><span>সাহিত্য</span><span> </span><span>একাদেমি</span><span> </span><span>পুরস্কার</span><span>, </span><span>জ্ঞানপীঠ</span><span> </span><span>পুরস্কার</span><span> </span><span>অর্জন</span><span> </span><span>করেন</span><span>।</span><span> </span><span>এছাড়া</span><span> </span><span>তিনি</span><span> </span><span>১৯৬২</span><span> </span><span>সালে</span><span> </span><span>পদ্মশ্রী</span><span> </span><span>এবং</span><span> </span><span>১৯৬৮</span><span> </span><span>সালে</span><span> </span><span>পদ্মভূষণ</span><span> </span><span>উপাধিতে</span><span> </span><span>ভূষিত</span><span> </span><span>হন</span><span>।</span><span> </span><span>তার</span><span> </span><span>লেখা</span><span> </span><span>উপন্যাস</span><span> </span><span>ও</span><span> </span><span>ছোটগল্প</span><span> </span><span>নিয়ে</span><span> </span><span>অনেক</span><span> </span><span>জনপ্রিয়</span><span> </span><span>চলচিত্র</span><span> </span><span>নির্মিত</span><span> </span><span>হয়েছে</span><span>।</span><span> </span><span>বিশিষ্ট</span><span> </span><span>কথাসাহিত্যিক</span><span> </span><span>তারাশঙ্কর</span><span> </span><span>বন্দ্যোপাধ্যায়</span><span> </span><span>১৮৯৮</span><span> </span><span>সালের</span><span> </span><span>২৩</span><span> </span><span>রা</span><span> </span><span>জুলাই</span><span> </span><span>বীরভূমের</span><span> </span><span>লাভপুরে</span><span> </span><span>জন্মগ্রহণ</span><span> </span><span>করেন</span><span>।</span><span> </span><span>তাঁর</span><span> </span><span>পিতার</span><span> </span><span>নাম</span><span> </span><span>ছিল</span><span> </span><span>হরিদাস</span><span> </span><span>বন্দ্যোপাধ্যায়</span><span> </span><span>ও</span><span> </span><span>মাতার</span><span> </span><span>নাম</span><span> </span><span>ছিল</span><span> </span><span>প্রভাবতী</span><span> </span><span>দেবী</span><span>।</span><span> </span><span>তিনি</span><span> </span><span>জমিদার</span><span> </span><span>বংশে</span><span> </span><span>জন্মগ্রহণ</span><span> </span><span>করলেও</span><span> </span><span>তার</span><span><span>  </span></span><span>মন</span><span> </span><span>ছিল</span><span> </span><span>সাধারণ</span><span> </span><span>মানুষের</span><span> </span><span>প্রতি</span><span> </span><span>অনুরাগী</span><span>।</span><span> </span><span>তার</span><span> </span><span>লেখায়</span><span> </span><span>উঠে</span><span> </span><span>এসেছে</span><span> </span><span>নানা</span><span> </span><span>শ্রেণীর</span><span> </span><span>মানুষের</span><span> </span><span>কথা</span><span> — </span><span>যেমন</span><span> </span><span>দুলে</span><span>, </span><span>বাগদি</span><span>, </span><span>কাহার</span><span> </span><span>প্রভৃতি</span><span> </span><span>অন্ত্যজ</span><span> </span><span>শ্রেণীর</span><span> </span><span>মানুষ</span><span>।</span><span> </span><span>অন্যদিকে</span><span> </span><span>রয়েছে</span><span> </span><span>ক্ষয়িষ্ণু</span><span> </span><span>সামন্ততন্ত্রের</span><span> </span><span>কথাও</span><span>।</span><span> </span><span>তিনি</span><span> </span><span>সমাজের</span><span> </span><span>বিভিন্ন</span><span> </span><span>দিক</span><span> </span><span>নিয়ে</span><span> </span><span>যে</span><span> </span><span>উপন্যাসগুলি</span><span> </span><span>রচনা</span><span> </span><span>করেন</span><span> </span><span>তার</span><span> </span><span>মধ্যে</span><span> </span><span>বিশেষভাবে</span><span> </span><span>উল্লেখযোগ্য</span><span> '</span><span>ধাত্রীদেবতা</span><span>', '</span><span>রাধা</span><span>', '</span><span>হাঁসুলী</span><span> </span><span>বাঁকের</span><span> </span><span>উপকথা</span><span>' </span><span>ও</span><span> '</span><span>নাগিনী</span><span> </span><span>কন্যার</span><span> </span><span>কাহিনী</span><span>'</span><span>।</span><span> </span><span>এর</span><span> </span><span>মধ্যে</span><span> '</span><span>নাগিনী</span><span> </span><span>কন্যার</span><span> </span><span>কাহিনী</span><span>' </span><span>উপন্যাসে</span><span> </span><span>তিনি</span><span> </span><span>লোকবিশ্বাস</span><span>, </span><span>অলৌকিকতা</span><span> </span><span>এবং</span><span> </span><span>নারী</span><span> </span><span>চরিত্রের</span><span> </span><span>এক</span><span> </span><span>জটিল</span><span> </span><span>মেলবন্ধন</span><span> </span><span>দেখিয়েছেন</span><span>।</span><span> </span><span>এই</span><span> </span><span>কাহিনীতে</span><span> </span><span>নাগিনী</span><span> </span><span>চরিত্রটি</span><span> </span><span>একদিকে</span><span> </span><span>যেমন</span><span> </span><span>প্রকৃতির</span><span> </span><span>সঙ্গে</span><span> </span><span>যুক্ত</span><span> </span><span>রয়েছে</span><span>, </span><span>তেমনি</span><span> </span><span>অন্যদিকে</span><span> </span><span>সমাজের</span><span> </span><span>ভয়</span><span>, </span><span>কুসংস্কার</span><span> </span><span>ও</span><span> </span><span>আকর্ষনের</span><span> </span><span>কেন্দ্র</span><span> </span><span>হিসেবে</span><span> </span><span>পরিনত</span><span> </span><span>হয়েছে</span><span>।</span><span> </span><span>নাগিনী</span><span> </span><span>চরিত্রটি</span><span> </span><span>প্রকৃতির</span><span> </span><span>প্রতীক</span><span> </span><span>হিসেবে</span><span> </span><span>ব্যবহৃত</span><span> </span><span>হয়েছে</span><span>।</span><span> </span><span>অন্যদিকে</span><span> </span><span>নারীদেহের</span><span> </span><span>সঙ্গে</span><span> </span><span>সর্পদেহের</span><span> </span><span>মিশ্রণে</span><span> </span><span>সমাজে</span><span> </span><span>সৃষ্টি</span><span> </span><span>করেছে</span><span> </span><span>ভীতি</span><span>।</span><span> </span><span>অপরদিকে</span><span> </span><span>পিতৃতান্ত্রিক</span><span> </span><span>সমাজ</span><span> </span><span>এই</span><span> </span><span>ভীতিকে</span><span> </span><span>কাজে</span><span> </span><span>লাগিয়ে</span><span> </span><span>তাদের</span><span> </span><span>স্বার্থ</span><span> </span><span>চরিতার্থ</span><span> </span><span>করার</span><span> </span><span>চেষ্টা</span><span> </span><span>করেছে</span><span>।</span><span> </span><span>এই</span><span> </span><span>সমাজ</span><span> </span><span>প্রকৃতিকে</span><span> </span><span>যেভাবে</span><span> </span><span>ধ্বংস</span><span> </span><span>করে</span><span> </span><span>চলেছে</span><span>, </span><span>ঠিক</span><span> </span><span>সেইভাবে</span><span> </span><span>নারীর</span><span> </span><span>নারীত্বকে</span><span> </span><span>আঘাত</span><span> </span><span>হানার</span><span> </span><span>চেষ্টা</span><span> </span><span>করেছে</span><span> </span><span>কুক্ষিগত</span><span> </span><span>মানুষেরা</span><span>।</span><span> </span><span>তারই</span><span> </span><span>বাস্তবতা</span><span> </span><span>ফুটিয়ে</span><span> </span><span>তুলেছেন</span><span> </span><span>তারাশঙ্কর</span><span> </span><span>বন্দ্যোপাধ্যায়</span><span> </span><span>তাঁর</span><span> '</span><span>নাগিনী</span><span> </span><span>কন্যার</span><span> </span><span>কাহিনী</span><span>' </span><span>উপন্যাসে</span><span>।</span><span> </span></p> </div>