सहरिया जनजाति की ऐतिहासिक व सांस्कृतिक परिदृश्य की प्रासंगिकता

Fuente: Zenodo
Salvato in:
Dettagli Bibliografici
Autore principale: डॉ. जयश्री त्रिवेदी,रिचा कुशवाह
Natura: Recurso digital
Lingua:hindi
Pubblicazione: Zenodo 2025
Accesso online:
Tags: Aggiungi Tag
Nessun Tag, puoi essere il primo ad aggiungerne!!
_version_ 1866901046917332992
author डॉ. जयश्री त्रिवेदी,रिचा कुशवाह
author_facet डॉ. जयश्री त्रिवेदी,रिचा कुशवाह
contents <p><span>भारत</span><span> </span><span>देश</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>आदिवासी</span><span> </span><span>जनजाति</span><span> </span><span>समूह</span><span> </span><span>एक</span><span> </span><span>ऐसा</span><span> </span><span>समूह</span><span> </span><span>है</span><span> </span><span>जो</span><span> </span><span>एक</span><span> </span><span>निश्चित</span><span> </span><span>क्षेत्र</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>स्वयं</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>सभ्यता</span><span>, </span><span>संस्कृति</span><span> </span><span>रहन</span><span>-</span><span>सहन</span><span> </span><span>और</span><span> </span><span>भाषा</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>परिधि</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>निवास</span><span> </span><span>रखते</span><span> </span><span>हैं</span><span> </span><span>तथा</span><span> </span><span>विकास</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>दृष्टि</span><span> </span><span>से</span><span> </span><span>सबसे</span><span> </span><span>पिछड़े</span><span> </span><span>हुए</span><span> </span><span>होते</span><span> </span><span>हैं।</span><span> </span><span>सहरिया</span><span> </span><span>जनजाति</span><span> </span><span>अत्यंत</span><span> </span><span>प्राचीन</span><span> </span><span>है</span><span> </span><span>इसका</span><span> </span><span>उल्लेख</span><span> </span><span>वैदिक</span><span> </span><span>ग्रंथो</span><span> </span><span>बौद्ध</span><span> </span><span>ग्रंथों</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>मिलता</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>ऐतिहासिक</span><span> </span><span>होने</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>बावजूद</span><span> </span><span>वर्तमान</span><span> </span><span>समय</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>भी</span><span> </span><span>जंगलों</span><span> </span><span>आसपास</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>गांवों</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>इनका</span><span> </span><span>अस्तित्व</span><span> </span><span>जाण</span><span> </span><span>भी</span><span> </span><span>कायम</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>अशिक्षित</span><span> </span><span>आर्थिक</span><span> </span><span>स्थिति</span><span> </span><span>कमजोर</span><span> </span><span>होने</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>कारण</span><span> </span><span>यह</span><span> </span><span>जनजाति</span><span> </span><span>अत्यंत</span><span> </span><span>पिछड़ी</span><span> </span><span>हुई</span><span> </span><span>है।</span></p> <p><span>सहरिया</span><span> </span><span>जनजाति</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>ऐतिहासिक</span><span> </span><span>पृष्टभूमि</span><span> </span><span>व</span><span> </span><span>राजनैतिक</span><span> </span><span>चेतना</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>स्तर</span><span> </span><span>का</span><span> </span><span>अध्ययन</span><span> </span><span>करना</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>आजादी</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>इतने</span><span> </span><span>सालों</span><span> </span><span>बाद</span><span> </span><span>भी</span><span> </span><span>भारत</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>आदिवासी</span><span> </span><span>उपेक्षित</span><span>, </span><span>शोषित</span><span>, </span><span>पीडित</span><span> </span><span>नजर</span><span> </span><span>आते</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>आदिवासी</span><span> </span><span>किसी</span><span> </span><span>राज्य अथवा क्षेत्र में नहीं बल्कि पूरे देश में फैले है। जल, जंगल, जमीन को लेकर उनका शोषण निरंतर चला आ रहा है वर्षों से शोषित रहे समाज के लिए परिस्थितियों आज भी कष्टप्रद और समस्याएँ बहुत अधिक है।</span></p> <p><span> </span></p> <p><span>मुख्य शब्द- अर्वाचीन, सहस्त्र, परम्परा, संस्कृति, पितृसत्तात्मक</span></p>
format Recurso digital
id zenodo_https___doi_org_10_5281_zenodo_17087480
institution Zenodo
language hin
publishDate 2025
publisher Zenodo
record_format zenodo
spellingShingle सहरिया जनजाति की ऐतिहासिक व सांस्कृतिक परिदृश्य की प्रासंगिकता
डॉ. जयश्री त्रिवेदी,रिचा कुशवाह
<p><span>भारत</span><span> </span><span>देश</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>आदिवासी</span><span> </span><span>जनजाति</span><span> </span><span>समूह</span><span> </span><span>एक</span><span> </span><span>ऐसा</span><span> </span><span>समूह</span><span> </span><span>है</span><span> </span><span>जो</span><span> </span><span>एक</span><span> </span><span>निश्चित</span><span> </span><span>क्षेत्र</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>स्वयं</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>सभ्यता</span><span>, </span><span>संस्कृति</span><span> </span><span>रहन</span><span>-</span><span>सहन</span><span> </span><span>और</span><span> </span><span>भाषा</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>परिधि</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>निवास</span><span> </span><span>रखते</span><span> </span><span>हैं</span><span> </span><span>तथा</span><span> </span><span>विकास</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>दृष्टि</span><span> </span><span>से</span><span> </span><span>सबसे</span><span> </span><span>पिछड़े</span><span> </span><span>हुए</span><span> </span><span>होते</span><span> </span><span>हैं।</span><span> </span><span>सहरिया</span><span> </span><span>जनजाति</span><span> </span><span>अत्यंत</span><span> </span><span>प्राचीन</span><span> </span><span>है</span><span> </span><span>इसका</span><span> </span><span>उल्लेख</span><span> </span><span>वैदिक</span><span> </span><span>ग्रंथो</span><span> </span><span>बौद्ध</span><span> </span><span>ग्रंथों</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>मिलता</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>ऐतिहासिक</span><span> </span><span>होने</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>बावजूद</span><span> </span><span>वर्तमान</span><span> </span><span>समय</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>भी</span><span> </span><span>जंगलों</span><span> </span><span>आसपास</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>गांवों</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>इनका</span><span> </span><span>अस्तित्व</span><span> </span><span>जाण</span><span> </span><span>भी</span><span> </span><span>कायम</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>अशिक्षित</span><span> </span><span>आर्थिक</span><span> </span><span>स्थिति</span><span> </span><span>कमजोर</span><span> </span><span>होने</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>कारण</span><span> </span><span>यह</span><span> </span><span>जनजाति</span><span> </span><span>अत्यंत</span><span> </span><span>पिछड़ी</span><span> </span><span>हुई</span><span> </span><span>है।</span></p> <p><span>सहरिया</span><span> </span><span>जनजाति</span><span> </span><span>की</span><span> </span><span>ऐतिहासिक</span><span> </span><span>पृष्टभूमि</span><span> </span><span>व</span><span> </span><span>राजनैतिक</span><span> </span><span>चेतना</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>स्तर</span><span> </span><span>का</span><span> </span><span>अध्ययन</span><span> </span><span>करना</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>आजादी</span><span> </span><span>के</span><span> </span><span>इतने</span><span> </span><span>सालों</span><span> </span><span>बाद</span><span> </span><span>भी</span><span> </span><span>भारत</span><span> </span><span>में</span><span> </span><span>आदिवासी</span><span> </span><span>उपेक्षित</span><span>, </span><span>शोषित</span><span>, </span><span>पीडित</span><span> </span><span>नजर</span><span> </span><span>आते</span><span> </span><span>है।</span><span> </span><span>आदिवासी</span><span> </span><span>किसी</span><span> </span><span>राज्य अथवा क्षेत्र में नहीं बल्कि पूरे देश में फैले है। जल, जंगल, जमीन को लेकर उनका शोषण निरंतर चला आ रहा है वर्षों से शोषित रहे समाज के लिए परिस्थितियों आज भी कष्टप्रद और समस्याएँ बहुत अधिक है।</span></p> <p><span> </span></p> <p><span>मुख्य शब्द- अर्वाचीन, सहस्त्र, परम्परा, संस्कृति, पितृसत्तात्मक</span></p>
title सहरिया जनजाति की ऐतिहासिक व सांस्कृतिक परिदृश्य की प्रासंगिकता
url https://doi.org/10.5281/zenodo.17087480