| _version_ | 1866901332635418624 |
|---|---|
| author | Xalilaeva Almagul Dauletmuratovna |
| author_facet | Xalilaeva Almagul Dauletmuratovna |
| contents | KIRISH: zamonaviy estrada xoreografiyasi nafaqat jismoniy harakatlar majmuasi, balki insoniyatning vizual, ijtimoiy va musiqiy madaniyati tarixini aks ettiruvchi nihoyatda murakkab sintetik til hisoblanadi. Insoniyat sivilizatsiyasi davomida raqs marosim, ibodat yoki ijtimoiy muloqot vositasi bo'lib xizmat qilgan bo'lsa, XX asrga kelib u to'laqonli shoubiznes va tijoratga yo'naltirilgan vizual mahsulotga aylandi. Jahon estrada xoreografiyasining rivojlanish bosqichlari jamiyatdagi texnologik inqiloblar (kamera, yoritish texnikasi, raqamli montaj, stadion muhandisligi) hamda iqtisodiy o'zgarishlar bilan bevosita uyg'un ravishda rivojlandi. Dastlab tor doiradagi teatr sahnalari uchun mo'ljallangan raqs san'ati asta-sekin global estrada madaniyatining eng muhim va ajralmas qismiga aylandi. Bugungi kunda raqs har qanday musiqiy asarning vizual pasporti hisoblanadi. Ya'ni tomoshabin musiqani nafaqat tinglaydi, balki uni raqs orqali "ko'radi". Estrada xoreografiyasi tarixida yuz bergan transformatsiyalarni ilmiy o'rganish bugungi san'atshunoslik va xoreografik pedagogika uchun dolzarb hisoblanadi, chunki bu jarayon madaniyatlararo globallashuvning yorqin ko'zgusidir. G'arb va Sharq harakat plastikasining yagona estrada sahnasida uyg'unlashuvi jarayonini o'rganish milliy san'atimizni ham jahon mezonlari asosida tahlil qilish imkonini beradi. MAQSAD: ushbu maqolaning asosiy maqsadi jahon estrada raqsining o'zgarishlarga boy evolyutsion bosqichlarini (Brodvey teatrlari davri, musiqiy televideniye yoki MTV davri hamda global stadion shoulari davri) tizimli ravishda tahlil qilish va har bir davr sahnasiga olib kirilgan innovatsion xoreografik uslublarning falsafiy, vizual va biomexanik mohiyatini ochib berishdan iborat. Tadqiqot texnologik taraqqiyot inson tanasi plastikasini qanday o'zgartirgani hamda zamonaviy mega-sahna xoreografiyasining nazariy va amaliy mezonlari nimalardan iborat ekanini ilmiy asoslashga qaratilgan. MATERIAL VA METODLAR: a) Mavzu bo'yicha adabiyotlar tahlili: tadqiqot jarayonida xoreografiya nazariyasi va ommaviy san'at tarixi bo'yicha yetakchi mutaxassislarning fundamental ilmiy ishlari tahlil qilindi. Jumladan, K. Winkler va A. Weilning Brodvey xoreografiyasi estetikasiga bag'ishlangan ishlari, Sh. Dodds va S. Bainesning ekran raqsiga oid audiovizual tahlillari, shuningdek S. Foster va boshqa olimlarning zamonaviy ommaviy xoreografiya, kinetik empatiya hamda K-pop mexanizmlariga bag'ishlangan so'nggi monografiyalari chuqur o'rganildi. b) Tadqiqot metodologiyasi: tadqiqot asosan induktiv yondashuv asosida olib borildi. Xoreografiya tarixida inqilobiy o'rin tutgan ijodkorlar (Bob Foss, Jerome Robbins, Michael Jackson, Madonna hamda K-pop xoreograflari) faoliyati case-study obyekti sifatida tahlil qilinib, umumiy xoreografik qonuniyatlar ishlab chiqildi. Shuningdek, xoreografik asarlarning vizual tilini (tana harakatlari va sahna o'lchamlarini) o'rganishda vizual-qiyosiy va tarixiyxronologik metodlar, arxiv videoyozuvlarini kadrma-kadr tahlil qilish usullaridan foydalanildi. MUHOKAMA VA NATIJALAR: olib borilgan ilmiy-tahliliy tadqiqotlar natijasida jahon estrada xoreografiyasi evolyutsiyasi mazmuni, texnikasi va tomoshabinga ta'sir doirasi jihatidan uchta yirik, sifat jihatdan farqli davrga (paradigmaga) bo'linishi aniqladi. 1. Brodvey myuzikllari – estrada xoreografiyasining poydevori va dramatik plastikasi. XX asrning birinchi yarmida raqs asosan estrada va vodvil san'atida fon vazifasini bajargan. Raqqosalar guruhidan sahnani chiroyli to'ldirish, simmetrik kompozitsiya yaratish va yengil shou elementlarini namoyish etish talab qilingan. Biroq 1940–1950-yillarga kelib Nyu-Yorkdagi Brodvey teatr sahnalarida xoreografiya sohasida haqiqiy intellektual va texnik inqilob yuz berdi. "Teatrlashtirilgan jaz raqsi"ning otasi hisoblangan Jack Cole o'z ijodida Sharq plastikasini (xususan, hind Bharatanatyam elementlarini) G'arb jaz musiqasining poliritmiyasi bilan uyg'unlashtirib, raqqosalardan jismoniy mukammallik bilan birga kuchli emotsional ifodani ham talab qildi. Undan keyin sahnaga chiqqan Bob Fosse xoreografiyada mutlaqo yangi harakat lug'atini yaratdi: tana izolyatsiyasi (faqat bitta tana qismini – masalan, son, yelka, bosh yoki bilakni alohida harakatlantirish), assimetrik pozalar, bukilgan tizzalar va siniq, burchakli chiziqlar. Uning "Chicago" va "Sweet Charity" kabi myuzikllardagi sahnalashtirishlari jinoyat, ehtiros, xiyonat hamda inson ruhiyatining qorong'i tomonlarini raqs tili orqali ifodalab berdi. Mashhur san'atshunos K. Winkler bu davr haqida shunday yozadi: "Brodvey sahnasidagi jaz raqsi nafaqat chiroyli harakatlar majmuasi, balki qahramonning ichki kechinmalari, ehtiroslari va ziddiyatlarini vizual tarzda ifoda etuvchi kuchli dramatik vositadir". XULOSA: muallifning ilmiy tahlili va yondashuvi shuni ko'rsatadiki, K. Winkler ilgari surgan "dramatik vosita" tushunchasi san'atshunoslik va teatrshunoslik nuqtayi nazaridan juda keng ma'noga ega bo'lib, bu estrada sahnasida "xarakter raqsi" an'analarining paydo bo'lishini anglatadi. Xoreografiya tadqiqotchisi sifatida ta'kidlash joizki, aynan Brodvey myuzikllari bosqichi klassik balet akademiyasiga xos bo'lgan qat'iy vertikal, baland va simmetrik shakllardan voz kechdi. Buning o'rniga jaz-modern plastikasini sahnaga olib kirib, tana og'irligini yerga yaqinlashtirdi, og'irlik markazini pastga tushirdi. Winklerning qahramon ehtiroslari va ichki ziddiyatlarini vizual ifodalash haqidagi ilmiy fikrini amaliy misollar bilan kengaytirar ekanmiz, Bob Foss yoki Jerome Robbins kabi afsonaviy ijodkorlar raqqosani oddiy harakat ijrochisidan to'laqonli dramatik aktyor, syujet harakatini rivojlantiruvchi shaxs darajasiga ko'targanini ko'ramiz. |
| format | Recurso digital |
| id | zenodo_https___doi_org_10_5281_zenodo_19392399 |
| institution | Zenodo |
| language | rus |
| publishDate | 2026 |
| publisher | Zenodo |
| record_format | zenodo |
| spellingShingle | JAHON ESTRADA RAQSINING EVOLYUTSIYASI: TEATR SAHNALARIDAN VIZUALTEXNOLOGIK SHOULARGA QADAR. Xalilaeva Almagul Dauletmuratovna estrada raqsi jahon estrada raqsi raqs evolyutsiyasi sahna ijrosi xoreografiya vizual texnologiya sahna shousi zamonaviy raqs multimedia performansi raqs madaniyati ko'ngilochar industriya. KIRISH: zamonaviy estrada xoreografiyasi nafaqat jismoniy harakatlar majmuasi, balki insoniyatning vizual, ijtimoiy va musiqiy madaniyati tarixini aks ettiruvchi nihoyatda murakkab sintetik til hisoblanadi. Insoniyat sivilizatsiyasi davomida raqs marosim, ibodat yoki ijtimoiy muloqot vositasi bo'lib xizmat qilgan bo'lsa, XX asrga kelib u to'laqonli shoubiznes va tijoratga yo'naltirilgan vizual mahsulotga aylandi. Jahon estrada xoreografiyasining rivojlanish bosqichlari jamiyatdagi texnologik inqiloblar (kamera, yoritish texnikasi, raqamli montaj, stadion muhandisligi) hamda iqtisodiy o'zgarishlar bilan bevosita uyg'un ravishda rivojlandi. Dastlab tor doiradagi teatr sahnalari uchun mo'ljallangan raqs san'ati asta-sekin global estrada madaniyatining eng muhim va ajralmas qismiga aylandi. Bugungi kunda raqs har qanday musiqiy asarning vizual pasporti hisoblanadi. Ya'ni tomoshabin musiqani nafaqat tinglaydi, balki uni raqs orqali "ko'radi". Estrada xoreografiyasi tarixida yuz bergan transformatsiyalarni ilmiy o'rganish bugungi san'atshunoslik va xoreografik pedagogika uchun dolzarb hisoblanadi, chunki bu jarayon madaniyatlararo globallashuvning yorqin ko'zgusidir. G'arb va Sharq harakat plastikasining yagona estrada sahnasida uyg'unlashuvi jarayonini o'rganish milliy san'atimizni ham jahon mezonlari asosida tahlil qilish imkonini beradi. MAQSAD: ushbu maqolaning asosiy maqsadi jahon estrada raqsining o'zgarishlarga boy evolyutsion bosqichlarini (Brodvey teatrlari davri, musiqiy televideniye yoki MTV davri hamda global stadion shoulari davri) tizimli ravishda tahlil qilish va har bir davr sahnasiga olib kirilgan innovatsion xoreografik uslublarning falsafiy, vizual va biomexanik mohiyatini ochib berishdan iborat. Tadqiqot texnologik taraqqiyot inson tanasi plastikasini qanday o'zgartirgani hamda zamonaviy mega-sahna xoreografiyasining nazariy va amaliy mezonlari nimalardan iborat ekanini ilmiy asoslashga qaratilgan. MATERIAL VA METODLAR: a) Mavzu bo'yicha adabiyotlar tahlili: tadqiqot jarayonida xoreografiya nazariyasi va ommaviy san'at tarixi bo'yicha yetakchi mutaxassislarning fundamental ilmiy ishlari tahlil qilindi. Jumladan, K. Winkler va A. Weilning Brodvey xoreografiyasi estetikasiga bag'ishlangan ishlari, Sh. Dodds va S. Bainesning ekran raqsiga oid audiovizual tahlillari, shuningdek S. Foster va boshqa olimlarning zamonaviy ommaviy xoreografiya, kinetik empatiya hamda K-pop mexanizmlariga bag'ishlangan so'nggi monografiyalari chuqur o'rganildi. b) Tadqiqot metodologiyasi: tadqiqot asosan induktiv yondashuv asosida olib borildi. Xoreografiya tarixida inqilobiy o'rin tutgan ijodkorlar (Bob Foss, Jerome Robbins, Michael Jackson, Madonna hamda K-pop xoreograflari) faoliyati case-study obyekti sifatida tahlil qilinib, umumiy xoreografik qonuniyatlar ishlab chiqildi. Shuningdek, xoreografik asarlarning vizual tilini (tana harakatlari va sahna o'lchamlarini) o'rganishda vizual-qiyosiy va tarixiyxronologik metodlar, arxiv videoyozuvlarini kadrma-kadr tahlil qilish usullaridan foydalanildi. MUHOKAMA VA NATIJALAR: olib borilgan ilmiy-tahliliy tadqiqotlar natijasida jahon estrada xoreografiyasi evolyutsiyasi mazmuni, texnikasi va tomoshabinga ta'sir doirasi jihatidan uchta yirik, sifat jihatdan farqli davrga (paradigmaga) bo'linishi aniqladi. 1. Brodvey myuzikllari – estrada xoreografiyasining poydevori va dramatik plastikasi. XX asrning birinchi yarmida raqs asosan estrada va vodvil san'atida fon vazifasini bajargan. Raqqosalar guruhidan sahnani chiroyli to'ldirish, simmetrik kompozitsiya yaratish va yengil shou elementlarini namoyish etish talab qilingan. Biroq 1940–1950-yillarga kelib Nyu-Yorkdagi Brodvey teatr sahnalarida xoreografiya sohasida haqiqiy intellektual va texnik inqilob yuz berdi. "Teatrlashtirilgan jaz raqsi"ning otasi hisoblangan Jack Cole o'z ijodida Sharq plastikasini (xususan, hind Bharatanatyam elementlarini) G'arb jaz musiqasining poliritmiyasi bilan uyg'unlashtirib, raqqosalardan jismoniy mukammallik bilan birga kuchli emotsional ifodani ham talab qildi. Undan keyin sahnaga chiqqan Bob Fosse xoreografiyada mutlaqo yangi harakat lug'atini yaratdi: tana izolyatsiyasi (faqat bitta tana qismini – masalan, son, yelka, bosh yoki bilakni alohida harakatlantirish), assimetrik pozalar, bukilgan tizzalar va siniq, burchakli chiziqlar. Uning "Chicago" va "Sweet Charity" kabi myuzikllardagi sahnalashtirishlari jinoyat, ehtiros, xiyonat hamda inson ruhiyatining qorong'i tomonlarini raqs tili orqali ifodalab berdi. Mashhur san'atshunos K. Winkler bu davr haqida shunday yozadi: "Brodvey sahnasidagi jaz raqsi nafaqat chiroyli harakatlar majmuasi, balki qahramonning ichki kechinmalari, ehtiroslari va ziddiyatlarini vizual tarzda ifoda etuvchi kuchli dramatik vositadir". XULOSA: muallifning ilmiy tahlili va yondashuvi shuni ko'rsatadiki, K. Winkler ilgari surgan "dramatik vosita" tushunchasi san'atshunoslik va teatrshunoslik nuqtayi nazaridan juda keng ma'noga ega bo'lib, bu estrada sahnasida "xarakter raqsi" an'analarining paydo bo'lishini anglatadi. Xoreografiya tadqiqotchisi sifatida ta'kidlash joizki, aynan Brodvey myuzikllari bosqichi klassik balet akademiyasiga xos bo'lgan qat'iy vertikal, baland va simmetrik shakllardan voz kechdi. Buning o'rniga jaz-modern plastikasini sahnaga olib kirib, tana og'irligini yerga yaqinlashtirdi, og'irlik markazini pastga tushirdi. Winklerning qahramon ehtiroslari va ichki ziddiyatlarini vizual ifodalash haqidagi ilmiy fikrini amaliy misollar bilan kengaytirar ekanmiz, Bob Foss yoki Jerome Robbins kabi afsonaviy ijodkorlar raqqosani oddiy harakat ijrochisidan to'laqonli dramatik aktyor, syujet harakatini rivojlantiruvchi shaxs darajasiga ko'targanini ko'ramiz. |
| title | JAHON ESTRADA RAQSINING EVOLYUTSIYASI: TEATR SAHNALARIDAN VIZUALTEXNOLOGIK SHOULARGA QADAR. |
| topic | estrada raqsi jahon estrada raqsi raqs evolyutsiyasi sahna ijrosi xoreografiya vizual texnologiya sahna shousi zamonaviy raqs multimedia performansi raqs madaniyati ko'ngilochar industriya. |
| url | https://doi.org/10.5281/zenodo.19392399 |