Molibden (Z=42) və Texnisium (Z=43) izotoplarının radioaktivlik və stabillik xüsusiyyətlərinin SSS yanaşması əsasında müqayisəli təhlili
Fuente:
Zenodo
Salvato in:
| Autore principale: | |
|---|---|
| Natura: | Recurso digital |
| Lingua: | azerbaigiano |
| Pubblicazione: |
Zenodo
2026
|
| Accesso online: | |
| Tags: |
Aggiungi Tag
Nessun Tag, puoi essere il primo ad aggiungerne!!
|
| _version_ | 1866901218756919296 |
|---|---|
| author | Mammadaliyev, Alikhan |
| author_facet | Mammadaliyev, Alikhan |
| contents | <p><span lang="EN-US">Atom nüvələrinin stabillik xüsusiyyətlərinin izahı nüvə fizikasının ən fundamental və eyni zamanda mürəkkəb problemlərindən biri olaraq qalmaqdadır. Klassik nüvə modelləri, xüsusilə maye damcı modeli və qabıq modeli, bir çox eksperimental nəticələri uğurla izah etsə də, izotopların stabillik intervalının daxili zonalaşması, uzunömürlü qeyri-stabil izotopların mövcudluğu və bəzi elementlərdə stabil izotopların tam olmaması kimi halların izahında məhdudiyyətlər göstərir. Bu baxımdan, nüvə stabilliyinin yalnız proton–neytron nisbəti ilə deyil, həm də nüvənin fəza quruluşu və simmetriya xüsusiyyətləri ilə bağlı olması fikri aktuallaşır.</span></p> <p><span lang="EN-US">Bu məqalədə atom nüvələrinin fəza quruluşunu əsas götürən və proton karkasının harmonik simmetriyasına əsaslanan <strong>Simmetrik Karkas Quruluşu (SSS)</strong> yanaşması tətbiq olunur və bu yanaşma əsasında molibden (Z=42) və texnisium (Z=43) izotoplarının radioaktivlik və stabillik xüsusiyyətləri müqayisəli şəkildə təhlil edilir. Göstərilir ki, molibden nüvələri birinci növ tam harmonik simmetriyaya malik olduqları üçün geniş stabillik intervalı formalaşdırır və bu interval daxilində alt zonalar — aşağı həssas, mərkəzi qeyri-həssas və yuxarı həssas zonalar — müşahidə olunur. Xüsusilə, mərkəzi zonada lokal struktur pozuntularına baxmayaraq stabilliyin qorunması SSS yanaşmasının əsas nəticələrindən biri kimi müəyyən edilir.</span></p> <p><span lang="EN-US">Texnisium izotoplarında isə proton sayının tək olması nəticəsində tam harmonik simmetriya pozulur və bunun əvəzinə qismən harmonik struktur formalaşır. Bu səbəbdən texnisium elementində stabil izotoplar mövcud deyil və yalnız uzunömürlü izotoplar intervalı müşahidə olunur. Məqalədə radioaktivliyin üç fərqli tipi — neytron defisit, neytron artıqlığı və mərkəzi (uzunömürlü, qeyri-həssas) tip — struktur əsaslı şəkildə təsnif edilir və bu təsnifatın SSS modeli çərçivəsində fiziki izahı verilir.</span></p> <p><span lang="EN-US">Nəticə etibarilə göstərilir ki, nüvə stabilliyi yalnız nuklonların say nisbəti ilə deyil, proton karkasının harmonik simmetriya dərəcəsi ilə birbaşa bağlıdır. Tam harmonik simmetriya stabillik intervalının yaranmasına və qorunmasına səbəb olduğu halda, qismən harmonik simmetriya yalnız uzunömürlü radioaktiv izotopların mövcudluğu ilə nəticələnir. Bu yanaşma nüvə stabilliyinə yeni struktur baxışı təqdim edir və izotopların davranışının daha dərindən anlaşılmasına imkan yaradır.</span></p> |
| format | Recurso digital |
| id | zenodo_https___doi_org_10_5281_zenodo_19446717 |
| institution | Zenodo |
| language | aze |
| publishDate | 2026 |
| publisher | Zenodo |
| record_format | zenodo |
| spellingShingle | Molibden (Z=42) və Texnisium (Z=43) izotoplarının radioaktivlik və stabillik xüsusiyyətlərinin SSS yanaşması əsasında müqayisəli təhlili Mammadaliyev, Alikhan <p><span lang="EN-US">Atom nüvələrinin stabillik xüsusiyyətlərinin izahı nüvə fizikasının ən fundamental və eyni zamanda mürəkkəb problemlərindən biri olaraq qalmaqdadır. Klassik nüvə modelləri, xüsusilə maye damcı modeli və qabıq modeli, bir çox eksperimental nəticələri uğurla izah etsə də, izotopların stabillik intervalının daxili zonalaşması, uzunömürlü qeyri-stabil izotopların mövcudluğu və bəzi elementlərdə stabil izotopların tam olmaması kimi halların izahında məhdudiyyətlər göstərir. Bu baxımdan, nüvə stabilliyinin yalnız proton–neytron nisbəti ilə deyil, həm də nüvənin fəza quruluşu və simmetriya xüsusiyyətləri ilə bağlı olması fikri aktuallaşır.</span></p> <p><span lang="EN-US">Bu məqalədə atom nüvələrinin fəza quruluşunu əsas götürən və proton karkasının harmonik simmetriyasına əsaslanan <strong>Simmetrik Karkas Quruluşu (SSS)</strong> yanaşması tətbiq olunur və bu yanaşma əsasında molibden (Z=42) və texnisium (Z=43) izotoplarının radioaktivlik və stabillik xüsusiyyətləri müqayisəli şəkildə təhlil edilir. Göstərilir ki, molibden nüvələri birinci növ tam harmonik simmetriyaya malik olduqları üçün geniş stabillik intervalı formalaşdırır və bu interval daxilində alt zonalar — aşağı həssas, mərkəzi qeyri-həssas və yuxarı həssas zonalar — müşahidə olunur. Xüsusilə, mərkəzi zonada lokal struktur pozuntularına baxmayaraq stabilliyin qorunması SSS yanaşmasının əsas nəticələrindən biri kimi müəyyən edilir.</span></p> <p><span lang="EN-US">Texnisium izotoplarında isə proton sayının tək olması nəticəsində tam harmonik simmetriya pozulur və bunun əvəzinə qismən harmonik struktur formalaşır. Bu səbəbdən texnisium elementində stabil izotoplar mövcud deyil və yalnız uzunömürlü izotoplar intervalı müşahidə olunur. Məqalədə radioaktivliyin üç fərqli tipi — neytron defisit, neytron artıqlığı və mərkəzi (uzunömürlü, qeyri-həssas) tip — struktur əsaslı şəkildə təsnif edilir və bu təsnifatın SSS modeli çərçivəsində fiziki izahı verilir.</span></p> <p><span lang="EN-US">Nəticə etibarilə göstərilir ki, nüvə stabilliyi yalnız nuklonların say nisbəti ilə deyil, proton karkasının harmonik simmetriya dərəcəsi ilə birbaşa bağlıdır. Tam harmonik simmetriya stabillik intervalının yaranmasına və qorunmasına səbəb olduğu halda, qismən harmonik simmetriya yalnız uzunömürlü radioaktiv izotopların mövcudluğu ilə nəticələnir. Bu yanaşma nüvə stabilliyinə yeni struktur baxışı təqdim edir və izotopların davranışının daha dərindən anlaşılmasına imkan yaradır.</span></p> |
| title | Molibden (Z=42) və Texnisium (Z=43) izotoplarının radioaktivlik və stabillik xüsusiyyətlərinin SSS yanaşması əsasında müqayisəli təhlili |
| url | https://doi.org/10.5281/zenodo.19446717 |