पूर्वमध्ययुगीन कालखंडातील महाराष्ट्राची आर्थिक परिस्थिती: एक अभ्यास
Fuente:
Zenodo
Salvato in:
| Autori principali: | , |
|---|---|
| Natura: | Recurso digital |
| Pubblicazione: |
Zenodo
2026
|
| Soggetti: | |
| Accesso online: | |
| Tags: |
Aggiungi Tag
Nessun Tag, puoi essere il primo ad aggiungerne!!
|
| _version_ | 1866901677276135424 |
|---|---|
| author | नाईक, विकास संभाजी गायकवाड, सयाजीराव छबुराव |
| author_facet | नाईक, विकास संभाजी गायकवाड, सयाजीराव छबुराव |
| contents | <p class="MsoNormal"><strong><em><span>सारांश:</span></em></strong></p> <p class="MsoNormal"><em><span>पूर्वमध्ययुगीन काळात महाराष्ट्राची आर्थिक रचना प्रामुख्याने कृषीप्रधान होती. या काळात जमीन ही उत्पादनाचे मुख्य साधन असून शेतीवर आधारित अर्थव्यवस्था विकसित झाली होती. नद्यांच्या काठावर व सुपीक प्रदेशांमध्ये शेती फुलली, तर पर्जन्यावर अवलंबून शेतीही मोठ्या प्रमाणात अस्तित्वात होती. या कालखंडात Satavahana period नंतरच्या राजवटी, विशेषतः Rashtrakuta period आणि Yadava dynasty यांच्या काळात व्यापार आणि उद्योगधंद्यांना चालना मिळाली. स्थानिक तसेच आंतरप्रादेशिक व्यापार वाढला होता, ज्यामुळे बाजारपेठा आणि व्यापारी केंद्रे विकसित झाली.</span></em></p> <p class="MsoNormal"><em><span>हस्तकला, वस्त्रोद्योग, धातुकाम यांसारखे उद्योगही अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होते. गावपातळीवर स्वयंपूर्ण अर्थव्यवस्था अस्तित्वात होती, ज्यात शेतकरी, कारागीर आणि व्यापारी यांचे परस्परावलंबित्व दिसून येते. नाण्यांचा वापर आणि विनिमय पद्धती या दोन्ही प्रचलित होत्या. तसेच, जमीन महसूल प्रणाली ही राज्याच्या उत्पन्नाचा प्रमुख स्रोत होती. विविध करप्रणाली आणि जमिनीच्या हक्कांवर आधारित व्यवस्था अस्तित्वात होती, ज्यामुळे सामाजिक व आर्थिक स्तरांमध्ये भेद दिसून येत होता. अशा प्रकारे, पूर्वमध्ययुगीन महाराष्ट्राची आर्थिक परिस्थिती ही कृषी, व्यापार, उद्योग आणि करप्रणाली यांच्या समन्वयातून विकसित झालेली एक सशक्त पण स्तरित अर्थव्यवस्था होती.</span></em></p> <p class="MsoNormal"> </p> |
| format | Recurso digital |
| id | zenodo_https___doi_org_10_5281_zenodo_19548414 |
| institution | Zenodo |
| language | |
| publishDate | 2026 |
| publisher | Zenodo |
| record_format | zenodo |
| spellingShingle | पूर्वमध्ययुगीन कालखंडातील महाराष्ट्राची आर्थिक परिस्थिती: एक अभ्यास नाईक, विकास संभाजी गायकवाड, सयाजीराव छबुराव मुख्यशब्द: पूर्वमध्ययुगीन महाराष्ट्र, कृषी अर्थव्यवस्था, Rashtrakuta period, Yadava dynasty, व्यापार आणि वाणिज्य, हस्तकला उद्योग, जमीन महसूल <p class="MsoNormal"><strong><em><span>सारांश:</span></em></strong></p> <p class="MsoNormal"><em><span>पूर्वमध्ययुगीन काळात महाराष्ट्राची आर्थिक रचना प्रामुख्याने कृषीप्रधान होती. या काळात जमीन ही उत्पादनाचे मुख्य साधन असून शेतीवर आधारित अर्थव्यवस्था विकसित झाली होती. नद्यांच्या काठावर व सुपीक प्रदेशांमध्ये शेती फुलली, तर पर्जन्यावर अवलंबून शेतीही मोठ्या प्रमाणात अस्तित्वात होती. या कालखंडात Satavahana period नंतरच्या राजवटी, विशेषतः Rashtrakuta period आणि Yadava dynasty यांच्या काळात व्यापार आणि उद्योगधंद्यांना चालना मिळाली. स्थानिक तसेच आंतरप्रादेशिक व्यापार वाढला होता, ज्यामुळे बाजारपेठा आणि व्यापारी केंद्रे विकसित झाली.</span></em></p> <p class="MsoNormal"><em><span>हस्तकला, वस्त्रोद्योग, धातुकाम यांसारखे उद्योगही अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होते. गावपातळीवर स्वयंपूर्ण अर्थव्यवस्था अस्तित्वात होती, ज्यात शेतकरी, कारागीर आणि व्यापारी यांचे परस्परावलंबित्व दिसून येते. नाण्यांचा वापर आणि विनिमय पद्धती या दोन्ही प्रचलित होत्या. तसेच, जमीन महसूल प्रणाली ही राज्याच्या उत्पन्नाचा प्रमुख स्रोत होती. विविध करप्रणाली आणि जमिनीच्या हक्कांवर आधारित व्यवस्था अस्तित्वात होती, ज्यामुळे सामाजिक व आर्थिक स्तरांमध्ये भेद दिसून येत होता. अशा प्रकारे, पूर्वमध्ययुगीन महाराष्ट्राची आर्थिक परिस्थिती ही कृषी, व्यापार, उद्योग आणि करप्रणाली यांच्या समन्वयातून विकसित झालेली एक सशक्त पण स्तरित अर्थव्यवस्था होती.</span></em></p> <p class="MsoNormal"> </p> |
| title | पूर्वमध्ययुगीन कालखंडातील महाराष्ट्राची आर्थिक परिस्थिती: एक अभ्यास |
| topic | मुख्यशब्द: पूर्वमध्ययुगीन महाराष्ट्र, कृषी अर्थव्यवस्था, Rashtrakuta period, Yadava dynasty, व्यापार आणि वाणिज्य, हस्तकला उद्योग, जमीन महसूल |
| url | https://doi.org/10.5281/zenodo.19548414 |